عمل يافت و تأبيد وى به نيت . و تأبيد عقاب بتر از عقاب . و نيز گفتند كه تأبيد ثواب و عقاب از بهر آن است كه انقطاع عذاب خوش‌تر از همه نعمتها و انقطاع نعيم سخت‌تر از همه عذابها . اگر عذاب بر كافر منقطع كردى چيزى داده بودى مر ايشان را خوش‌تر از نعمت بهشتيان ، و اگر نعيم بر بهشتيان منقطع كردى چيزى داده بودى مر ايشان را سخت‌تر از عذاب دوزخيان . آنگاه با دوست چيزى كرده بودى بتر از آنكه با دشمن ؛ و با دشمن چيزى كرده بودى خوش‌تر از آنكه با دوست . و اندر حكمت با دوست بتر از آنكه با دشمن كردن و با دشمن بهتر از آنكه با دوست كردن راست نيايد . تا گروهى گفته‌اند : الفراق بعد الوصال اشد من كل عذاب و الوصال بعد الفراق اطيب من كل نعمة ، و الله اعلم . « و اجمعوا انه لو عذب جميع من فى السموات و الارض لم يكن ظالما لهم » . و اجماع است اهل حق ، [ سنت ] ، را كه اگر خلق هفت آسمان و زمين را عذاب كند ظلم نباشد . و باز نزديك معتزله اگر ثواب دهد بىطاعت يا عذاب كند بىمعصيت ظلم باشد ؛ و نزديك ما ظلم نيست ، از بهر آنكه اگر عقاب بىجنايت ظلم بودى زيادت كردن عقاب بىجنايت هم ظلم بودى . چون كفر يك روزه را عقاب آمد جاودان ، و باتفاق ظلم نبود آن زيادت . درست شد كه عقاب كردن از وى بىجنايت ظلم نباشد . « و لو ادخل جميع الكافرين الجنة لم يكن ذلك محالا » . و اگر همه كافران را به بهشت اندر آوردى از وى محال نبودى ، از بهر آنكه نعمت وى است و اندر نعمت وى را شريك نيست ، و برتر از وى آمر و ناهى نيست ؛ آن خويشتن هركه را دهد محال نباشد . [ 130 الف ] « لان الخلق خلقه و الامر امره » . از بهر آنكه خلق مر ورا است و امر مر او را . اندر ملك خويش تصرف چنان كند كه ورا بايد و امر چنان فرمايد كه وى خواهد . و اگر اندر آوردن كافر اندر بهشت بجمله محال بودى ، اندر آوردن آدم صلوات الله عليه به بهشت و ايشان اندر صلب وى محال بودى . و اگر اندر آوردن مؤمنان